Xülasə: Məqalədə səslərin və musiqi melodiyalarının qavranılması və təkrarlanmasının insan beyninin müxtəlif sahələrinə təsirinin neyropsixoloji aspektləri öyrənilmişdir. Tədqiqatın əsas məqsədi gicgah və premotor korteksin zədələnmələrinin səs analizi, sintezi və motor reaksiyalarla əlaqəli funksiyalara təsirini müəyyən etməkdir. Təcrübələrdə xəstələrə sadə və mürəkkəb ton ardıcıllıqlarını dinləmək, tanış melodiyaları tədqiqatçıdan sonra və ya yaddaşdan təkrarlamaq, həmçinin vizual və şifahi təlimatlar əsasında ardıcıl motor proqramları yerinə yetirmək tapşırıqları verilmişdir. Tədqiqat göstərir ki, frontal payların zədələnməsi olan xəstələr mürəkkəb proqramları yerinə yetirərkən proqramı sadələşdirmə, motor stereotiplərə qayıtma və perseverasiya kimi pozuntular nümayiş etdirirlər. Temporal korteksin zədələnməsi isə səs-motor koordinasiyasının və səs analizi funksiyalarının pozulması ilə müşahidə olunur, xüsusilə sensor amuziya hallarında bu pozulmalar aydın görünür. Təcrübələr həmçinin göstərir ki, şərti motor reaksiyaların formalaşması və tənzimlənməsi proseslərinin pozulması beyin zədəsi olan xəstələrdə əhəmiyyətli diaqnostik göstərici rolunu oynayır. Neyropsixoloji metodikalar, sadə vizual nümunələrdən mürəkkəb şifahi təlimatlara qədər müxtəlif təcrübə seriyalarını əhatə edir və xəstənin hər bir tapşırığı icra etmə tərzini və səhvlərin xarakterini qiymətləndirməyə imkan verir. Bu yanaşma, xəstənin zəif və qorunan funksiyalarını müəyyən etməyə, pozulmaların lokalizasiyasını təyin etməyə və beyin zədələnmələrinin patofizioloji əsaslarını aydınlaşdırmağa imkan yaradır. Nəticə etibarilə, səslərin və musiqi melodiyalarının qavranılması və təkrarlanmasının öyrənilməsi, lokal beyin zədələnmələrinin diaqnostikasında və neyropsixoloji analizdə vacib rol oynayır. Bu tədqiqat, klinik praktikada xəstələrin funksional qüsurlarının qiymətləndirilməsi və korreksiyaedici metodların seçilməsi üçün əsaslı elmi baza təqdim edir.
Açar sözlər: beyin qabığı, motorika, deformasiya, temporal sahə, kortek- sin zədələnmələri, nitq artikulyasi- yası
Mündəricat
